ÇOCUKLARDA SAĞLIKLI SINIR NASIL KOYULUR?

Ebeveynleri, bakım verenleri zorlayan en önemli konulardan biri olan sağlıklı sınır koymayı konuşacağız. Ancak öncesinde konunun en başına gelmeliyiz, sınır koymak ne demek? Neden sınır koymaya ihtiyaç duyarız? Sınır koymak neden her çocuk için önemli? Yararları nedir? Sağlıklı sınırlar koymanın kuralları nedir? Çocuğuma sınır koyarken kaygılanıyorum n’apacağım? Her bir noktasına özenle değineceğimiz sağlıklı sınırlar koyma, sürdürülebilir olma, her ebeveynin aynı konulardaki sınırlara aynı tepkiyi nasıl verebileceği yazımızın en hayati kısmını oluşturacaktır. İlk adımız olan sınır ne demek hadi gelin beraber bakalım.

Sınır koymak ne demek?

Ebeveynler, çocuklarını belirli bir yaşa kadar tehlikelere, tehditlere kaşı korumaya çalışırlar. Bu korumacılık ebeveynin görevlerinden biridir. Ebeveynin yaşı, olgunluğu, hayattaki deneyimleri, bilgeliği, bilinçli olması çocuğun karşısına çıkacak engeller karşısında bilinçli olmasını sağlar. Sınır koyma, çocuğa bir beklenti ya da kuralı ona güvende hissettirerek, rahat edebileceği konfor alanları belirleyerek öğrettiğimiz, her bireyin gelişiminde rol oynayan pozitif bir süreçtir. Sınır koyma, ebeveyn ve çocuk arasındaki güvenli bağın korunması, sürdürülmesi konusunda da yardımcı olur. Ebeveyn ve çocuk arasındaki bağa zarar vermeden çocuğun davranışları kısıtlanır.  Çünkü yaptığı o davranış sınır konulması gereken bir davranıştır. (Örneklerle yazının devamında açıklayacağım.)

Sınır koymaya neden ihtiyaç duyarız?

Çocuklar doğdukları andan itibaren ebeveynleri her gelişim noktalarına özenirler. Bu olması gereken ve beklediğimiz bir gelişmedir. Yeni doğan bebek dahil olduğu aile ortamında konforlu, rahat, değer gördüğünü, sınırların olmadığı bir ortamda ve ihtiyaçların temel alındığı bir dönemden bireyselliğini tattığı, kendi başına bazı noktalarda karar verdiği veya kontrolün kendinde olmasını istediği zamanlar ister ve bunlara ortam hazırlar, hazırladığı ortam sonrasında bireyselliğini sürdürüp öz kontrol becerisini sizlere sunar ancak her zaman çocuk bilmeli ki bir yetişkin rehberliğinde bazı şeyleri yapabilir, deneyimleyebilir ve öğrenebilir. Sınırları belirsiz olan deneyimleme her zaman olumlu şekillerde sonuçlanmayabilir. O yüzden çocuklarımıza güvenli, konforlu, denetimli bir alan yaratırız. Bu alan içerisinde deneyimlerinin sonucu olumlu veya olumsuz sonuçlansa da zararsız bir şekilde yüzleşir ve sonuçlanır.

Sınır koymak neden önemlidir?

Çocukların yaş gruplarına göre bazı eylemleri, davranışları yapma isteği olabilir ancak bu davranışların doğru olmadığını, neden yapmamaları gerektiği konusunda sınırları bilmeleri ve onlara doğru ve olumluyu gösteren işaret ve uyarılara ihtiyaç duyabilirler. Sınır koymak, çocuğun yapmış veya yapacak olduğu davranışların hangilerinin riskli, hangilerinin yapılabilir güvenli olduğunu, davranış gerçekleştiğinde karşısında hangi sonucun çıkacağını ön görebilir.

Sınır koymanın yararları nelerdir?

-       Sınır çocukların tercih yapma şanslarının olduğunu ve seçimlerinin sonuçlarını almaları gerektiğini öğretir.

-       Sınırla birlikte çocuklar istedikleri her şeye her an, her şekilde ulaşmalarının mümkün olmadığını öğrenir ve hazzı ertelemeyi, beklemeyi, sabretmeyi deneyimlerler.

-       Gelecekte karşılarına çıkabilecek komplike zorluklarla başa çıkabilmelerini destekler.

-       Öz denetim becerilerinin gelişmesine yardımcı olur.

-       Çocuk kuralları, kurallara uymanın önemini öğrendiği için toplumsal normlara da uyum sağlar ve sosyal becerileri gelişir.

-       Sınırlar, çocukları hem fiziksel hem psikolojik anlamda güvende hissettirir.

-       Çocuk, sürdürülebilir sınırlarla büyüdüğünde oluşabilecek aile bireyleri arasındaki problemleri görmez ve huzurlu bir aile ortamında büyür.

Sınır koymak için uygun yaş aralığı nedir?

Sınır koymak çocuğun bireyselliğe başladığı anlarda başlanabilir. Ancak ilk zamanlardaki sınırlar daha somut örneklerle olmalıdır. Örneğin; cam vazoyla oyun oynanmaz, oyuncak setlerinle oynayabilirsin gibi. Davranışsal bir sınır koyuyorsanız eğer çocuğun anlayabileceği kelimelerle, kısa ve net cümleler ile ifade etmelisiniz. En uygun yaş dönemi 2,5- 3 yaş aralığıdır.

Ekran süresi sınırı, oyun süresi sınırı, park sınırı, su kullanımı vb. tüm sürdürebileceğiniz durumlarda sınır koyabilirsiniz.

Sürdürülebilir sınır ne demek?

Sürdürebilir sınır, konulan herhangi bir sınır cümlesinin hiçbir şekilde, hiçbir ortamda, hiçbir zamanda bozulmaması demektir. Örneğin; çocuğunuz bir şey için tutturdu ve onu istiyor. Siz sınır koydunuz istediği şeyi başkasının eşyası olduğu için ya da bunu planlayarak evden çıkmadığınız için almadınız çocuk ağlar. Çocuk ağlamaya ses tonunu yükseltmeye devam eder ve sizin sınırlarınızı dener. Eğer çocuk başkasının yanında ağladığı zaman isteklerinin yerine geldiğini öğrendiyse bu davranışını başkalarının yanında daha çok sürdürebilir. Günün sonunda onun istediği olur ve siz bir bakmışsınız hayır dediğiniz şeyi yapmışken kendinizi bulabilirsiniz. Başka bir örnekte ise anne çocuğun sabahları aç karnına ceviz fındık yemesini uygun bulmazken baba yiyebilir, sonuçta ağzından bir şey geçiyor diyerek izin verdiğinde sağlıklı bir sınır koyma süreci başarısız olur. Bu yüzden ebeveynlerin ortak bir dil, ortak sınırlar belirlemesi ve bunu sürdürmesi oldukça önemlidir.

Çocuğuma sağlıklı sınır nasıl koyabilirim?

-Duygularını yanıştın. (empatik bir ses tonuyla çocuğun yaşadığı hisleri, duyguları ve hazları gördüğünüzü ifade edin. Örneğin onunla oynamadığın için kırıldın, üzüldün gibi)

-Sınırları net ve tutarlı ifade edin.

-Alternatif sunun,  uygun alternatifler belirleyin. Örneğin çocuğunuz hareketli bir şey istediğinde sakin bir alternatif sunmaktansa o hareketlilikte sizin sakin pozisyonda veya gözlemci bir pozisyonda olduğunuz alternatif belirleyebilirsiniz

Sınır seçenek sunma örnekleri nelerdir?

*Size vurmak isteyen bir çocuk

1- adım; bana vurmak istediğini biliyorum

2-adım; bana vuramazsın,

3-adım; İstersen yumuşak bir yastığa veya pelüş bir oyuncağına vurabilirsin.

4.Adım; Bana vurmaya devam edersen oyunu sonlandırmış olmayı seçmiş olursun.

*Ekran süresini aşmaya çalışan bir çocuk

1-adım; daha çok ekranla vakit geçirmek istediğini biliyorum, bu seni eğlendiriyor.

2-adım; ekran, bu kadar süre izlemen için değil

3-adım; daha fazla ekran izlemeye devam edip ısrar etmeyi seçersen yarın ekran sürenin hepsini şimdi kullanmayı seçmiş olursun, ısrar etmemeyi seçersen yarın yine aynı zaman kadar ekran izleyebilmeyi seçmiş olursun.

Tüm bunları uygulamanıza rağmen çocuğuma sınır koyamıyorum, zorlanıyorum, yetişkin döneminin olumsuz etkileneceğini düşünüyorum diyorsanız PSİKOHEMDEM Aile Danışmanlık Merkezi Uzman Betül ALTINOK YILDIRIM’dan destek alabilirsiniz.